Wat is crowdfunding? Zo werkt het, soorten en risico's

Crowdfunding is een manier om geld op te halen bij veel mensen tegelijk, meestal via een website die een crowdfundingplatform heet, in plaats van bij één bank of één grote belegger. Afhankelijk van het type krijgen de mensen die geld inleggen niets terug, een beloning, een aandeel in het bedrijf of hun geld met rente.

Wat crowdfunding betekent

Het idee is oud: veel kleine bijdragen vormen samen een groot bedrag. Wat veranderde is internet. Een platform toont een project aan duizenden mensen, controleert de projecteigenaar tot op zekere hoogte, haalt het geld op en geeft het door zodra het doel bereikt is.

Het verschil met een banklening zit in wie het risico draagt. Een bank leent eigen geld uit en beslist alleen. Bij crowdfunding komt het geld rechtstreeks van de crowd: ieder beslist zelf en draagt het verlies als het project mislukt. Het platform zit ertussen: het kiest welke projecten het toont, stelt de documenten op en verwerkt de betalingen, maar garandeert de uitkomst meestal niet.

Het woord dekt twee heel verschillende dingen. Donatie- en rewardcrowdfunding halen geld op voor een goed doel of een product, zonder financieel rendement. Beleggingscrowdfunding haalt geld op voor bedrijven en vastgoed, en de belegger verwacht zijn geld terug, met rente of een deel van de winst. Deze gids gaat vooral over het tweede soort.

Hoe crowdfunding werkt, stap voor stap

1. De projecteigenaar meldt zich aan. Een bedrijf, een vastgoedontwikkelaar, een energieproject of een maker vraagt een platform zijn project te plaatsen en zegt hoeveel hij nodig heeft.
2. Het platform controleert het. Beleggingsplatforms bekijken het bedrijf, de cijfers en eventuele zekerheden. Hoe grondig dat gebeurt, verschilt sterk per platform.
3. Het aanbod gaat online. De pagina toont het doelbedrag, de looptijd, de rente of de aandeelprijs, en de risico's. In de EU hoort bij elk beleggingsaanbod een essentiële-beleggingsinformatieblad van hooguit zes A4-pagina's.
4. De crowd legt geld in. Ieder kiest zijn bedrag, vaak vanaf een klein minimum. Wordt het doel niet op tijd gehaald, dan gaat het geld meestal terug.
5. Het geld wordt uitbetaald en het project loopt. Wie leent ontvangt rente en aflossing volgens schema; aandeelhouders wachten op dividend of een verkoop van het bedrijf; backers krijgen hun beloning.

De belangrijkste soorten crowdfunding

Het type bepaalt wat u voor uw geld krijgt en hoe u het kunt verliezen. Dit zijn de vormen die u op Europese platforms tegenkomt.

Elk type heeft zijn eigen platforms. Startnext is een reward- en donatieplatform voor creatieve en sociale projecten. Crowdcube biedt aandelen aan in startups en groeiende bedrijven. Mintos is een marktplaats om in leningen te beleggen. Enerfip financiert projecten voor hernieuwbare energie.

Leningen zijn veruit het grootste deel van de markt. Van het geld dat in 2024 via crowdfundingaanbieders in de EU werd opgehaald, ging 58% naar leningprojecten, 23% naar schuldpapier en 12% naar aandelen. Dat jaar werden meer dan 10.000 leningprojecten aangeboden.

Hoe beleggers geld verdienen, en hoe ze het verliezen

Bij een lening is het rendement de rente. Die staat vooraf vast, maar wordt alleen betaald als de kredietnemer betaalt. Is een kredietnemer te laat of valt hij om, dan stoppen de aflossingen, en wat uit zekerheden terugkomt kan maanden of jaren duren en dekt de lening misschien niet helemaal.

Bij aandelen is er helemaal geen vast rendement. U bezit een klein deel van een jong bedrijf. De meeste van die bedrijven keren nooit dividend uit; winst komt er, als die er al komt, bij een verkoop of beursgang, vaak pas na vele jaren. Veel startups mislukken, en dan zijn de aandelen niets meer waard.

Met reward en donatie belegt u niet. Een rewardproject kan niet leveren, en dan is er meestal geen manier om het geld terug te krijgen.

Hoe crowdfunding in Europa geregeld is

Sinds 10 november 2021 valt beleggingscrowdfunding in de EU onder één wet, de verordening betreffende Europese crowdfundingdienstverleners (Verordening (EU) 2020/1503). Platforms die eerder onder nationale regels werkten, hadden tot 10 november 2023 om daaronder een vergunning te krijgen. De Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) houdt een openbaar register van vergunde aanbieders bij; eind 2024 hadden 229 aanbieders die status.

De verordening geldt voor aanbiedingen tot € 5 mln per projecteigenaar in 12 maanden. Grotere aanbiedingen vallen onder andere regels. Voor beleggers die niet als ervaren gelden, voorziet ze in deze bescherming:

• Een kennistoets vóór de eerste belegging, om na te gaan of u de risico's begrijpt.
• Een simulatie van uw vermogen om verlies te dragen, gesteld op 10% van uw nettovermogen, op basis van inkomen, bezittingen en verplichtingen.
• Een risicowaarschuwing en uw uitdrukkelijke toestemming als u meer dan € 1.000 of 5% van uw nettovermogen, wat het hoogst is, in één aanbod steekt.
• Een bedenktijd van vier kalenderdagen, waarin u uw inleg zonder opgave van reden kunt intrekken.
• Een informatieblad bij elk aanbod, van hooguit zes A4-pagina's.

Het Verenigd Koninkrijk valt buiten deze regels. Daar houdt de Financial Conduct Authority toezicht op crowdfunding met leningen en met beleggingen, en geld daarin valt niet onder het Financial Services Compensation Scheme. Donatie en reward zijn geen beleggingen en worden in de EU en het VK niet op dezelfde manier geregeld.

Voor- en nadelen voor beleggers

Wat u controleert voordat u belegt

1. De vergunning. Zoek het platform in de EU op in het ESMA-register van crowdfundingdienstverleners, in het VK in het FCA-register.
2. Wat u echt bezit. Een lening, een obligatie, een aandeel of een vordering via een andere vennootschap: de documenten bepalen wat er gebeurt als het misgaat.
3. De zekerheid. Is de lening gedekt door een hypotheek, een pandrecht of een persoonlijke borg, en wie dwingt die af? Een terugkoopbelofte is zo sterk als het bedrijf dat haar geeft.
4. De staat van dienst. Hoeveel projecten liepen achter of vielen om, en hoeveel werd teruggehaald? Platforms in de EU moeten hun wanbetalingspercentages elk jaar publiceren.
5. Kosten en uitstap. Kosten op rente of opnames, en of een secundaire markt verkopen vóór het eind van de looptijd mogelijk maakt.
6. Hoeveel u inlegt. Spreid kleine bedragen over veel projecten en platforms, en gebruik alleen geld dat u de hele looptijd kunt missen.

De belangrijkste risico's